شاید شما هم این جمله را شنیده باشید که بچه عزیز است اما تربیتش از خودش عزیزتر.همه ما فرزندان خود را دوست داریم و چون آنها را دوست داریم،برای تربیتشان تلاش می کنیم.تربیت کودک کار آسانی نیست و همه والدین در این امر موفق نیستند،چرا که تربیت کودک و دوست داشتن او با پاسخ دادن به همه خواسته های او متفاوت است.نه گفتن به کودک در زمان و مکان های مناسب،یکی از ارکان اساسی تربیت او و عامل پیشگیری از بروز بسیاری از رفتارهای نامناسب و ناشایست است.لوس شدن کودک،یکی از مشکلات رفتاری است که نقش والدین در بروز این رفتار بسیار پررنگ است.

کدام کودکان در معرض خطر لوس شدن هستند؟

کودکانی که به وسیله والدین به تمام خواسته های خود می رسند،بیشتر در معرض خطرند.آنها معمولا آستانه تحمل پایینی دارند،توانایی پذیرش ((نه)) را ندارند و چون تمام خواسته های آنها اجابت شده،خیلی شکننده هستند.وقتی سن این کودکان بالاتر می رود هم ممکن است این خصوصیات با آنها بماند.از 7 سالگی به بعد این کودکان بسیار خودخواه و خودشیفته می شوند و همه امکانات را در هر جا و زمانی برای خود می خواهند.آنها انتظار رفتار خاصی از طرف اولیای مهد و مدرسه دارند و معمولا توجه طلب و نیازمند توجه هستند.توانایی همراهی با سایر همسالان در این بچه کمتر است و در بسیاری از موارد خود را برتر و بالاتر از دیگران می دانند.همیشه در منزل با آنها رفتار خاصی می شود و نیازهای گوناگون آنها مقدم برتمام مسائل خانواده است.این کودکان در ظاهر اعتماد به نفس کاذبی دارند اما در لایه های عمیق شخصیتی شکننده اند و اعتماد به نفس واقعی شان پایین است.آنها دوست دارند مدام به وسیله دیگران تایید شوند چرا که همیشه از والدین خود توجه و تایید زیادی دیده اند.در تربیت این کودکان بیشتر از روش تشویق استفاده می شود و از دیگر خصوصیات آنها،کم بودن ظرفیت انتقاد پذیری و انعطاف پذیری است.

چه والدینی معمولا فرزندان لوس و نازپرورده ای تربیت می کنند؟

والدینی که شیوه های فرزند پروری شان،استفاده از روش های تربیتی سهل گیرانه است. آنها به تمام خواسته های کودکان، پاسخ بله می دهند و تمام امکانات خود را صرف تحقق خواسته های فرزندشان می کنند.توانایی نه گفتن ندارند و برآورده شدن خواسته کودک را بر هر چیزی مقدم می دانند،محبت و توجه افراطی و رفتارهای ویژه ای با فرزندخود دارند و در ارتباط با همسالان هم حتی اگر مشکل از فرزند آنها باشد،رفتار ناپسند را به دیگر همسالان کودک فرافکنی می کنند و در حقیقت روی اشتباه های فرزند خود سرپوش می گذارند و اجازه نمی دهند با عواقب رفتار خود مواجه شود و همیشه او را تحت هر شرایطی حمایت می کنند.

چه عاملی باعث بروز چنین برخوردهایی می شود؟

در بیشتر مواقع در این شیوه فرزند پروری،مشکل نه تنها از خود والدین است بلکه گاهی در روش های تربیتی به کار گرفته شده به وسیله پدر و مادر والدین است،یعنی پدر بزرگ و مادر بزرگ.در خیلی از موارد آنها مستبد،جدی و سختگیر بوده اند و به همه خواسته های آنها پاسخ ((نه)) می داده اند.اینگونه والدین همیشه انتظار فرمانبرداری مطلق و اطاعت کامل از فرزندان خود داشته اند.وقتی فرزندان این والدین در مقام والد قرار می گیرند،به دلیل رفتارهایی که قبلا با آنها شده و مورد پسندشان نبوده،به تمام خواسته های فرزندشان پاسخ مثبت می دهند.یعنی شیوه فرزند پروری سهل گیرانه را برای جبران رفتار نامطلوب والدین خود در تربیت پیش می گیرند.آنها در واقع ریاست خانواده را به فرزند لوس خود تقدیم می کنند که معمولا در سال های بعد در کنترل رفتار کودک خود دچار مشکلات اساسی می شوند.

از چه سنی باید جلوی لوس شدن فرزند خود را بگیریم؟

در یک سال اول تولد،حمایت،محبت و توجه بی دریغ والدین،به خصوص مادر به کودک ضروری،پذیرفتنی و الزامی است.از حدود یک سالگی به بعد،با توجه به رشد تفکر کودک و توانمندی که به تدریج در درک و شناخت پیدا می کند،والدین باید از به کار بردن روش های تربیتی استفاده کنند.به کار بردن روش های کنترلی و نه گفتن برای جلوگیری از رفتار اشتباه فرزند بسیار ضروری است.در هر سنی،والدین برای کنترل رفتار کودک با توجه به مقتضیات سن او باید از روش های متفاوتی چون محروم کردن،تشویق و تنبیه و... استفاده کنند.اشتباه والدین این است که این پیام را به فرزند خود می دهند که تو نباید با محیط اطراف سازگار شوی،بلکه این محیط اطراف است که با تو سازگار می شود.این راهکار شاید در منزل جواب دهد اما در دنیای بیرون از منزل کارایی نخواهد داشت.

در این صورت کودک با چه مشکلاتی مواجه خواهد بود؟

این قبیل کودکان لوس به محض ورود به اولین محیط اجتماعی مثل مهد کودک،با ناکامی های بسیاری مواجه می شوند چون خواسته های نا معقول آنها در این محیط بر آورده نمی شود.اولیای مدرسه و مهد در اجابت خواسته های آنها مقاومت می کنند و وقتی این کودکان در دراز مدت با پاسخ نه مواجه می شوند،دچار نا کامی خواهند شد و احساس ناامیدی،بی کفایتی و افسردگی سراغشان می آید.اینگونه کودکان معمولا همیشه از همه افراد و همه چیز شکایت دارند چون توقع چنین برخوردی ندارند، همیشه غرغر می کنند و از دیگران متوقع هستند.این باعث بروز مشکل ارتباطی آنها با همسالان و حتی بزرگترها می شود.

چگونه رفتارهای لوس کودک را اصلاح کنیم؟

1.بهتر است با صحبت،او را آرام کنیم و برایش توضیح دهیم همیشه به همه خواسته هایش نمی رسد.

2.با توجه سنش،محدودیت های خاصی باید برای کودک در نظر گرفت،مثلا اجازه نداد هر کاری را که دوست دارد انجام دهد.

3.می توانید چند گزینه را برایش مطرح کنید و به او بگویید که حق دارد فقط 1 یا 2 مورد را انتخاب کند.به کودک یادآوری کنید که وقتی والدین به خواسته هایش احترام می گذارند،او هم باید به نظر والدین احترام بگذارد.

4.در خانه قوانین خاصی تعیین کنید و اجازه ندهید از این قوانین سرپیچی کند.در صورت سرپیچی از قوانین،متناسب با سنش برای او تنبیه از نوع محرومیت در نظر بگیرید.به او آموزش دهید از برخی قوانین هرگز نباید سرپیچی کرد مثل بستن کمربند ایمنی در اتومبیل یا غذا خوردن در کنار خانواده.

5.خواسته های کودک با نیازهایش متفاوت است.غذا،لباس،دوست داشتن،محبت و حمایت از نیازهای همه کودکان هستند اما داشتن اسباب بازی های گران قیمت و زیاد خواسته های نابجا محسوب می شوند و نباید همیشه برآورده شوند.گاه پدر مادرها به اشتباه ابتدایی ترین نیازهای اولیه زندگی خود را نادیده می گیرند و خواسته های غیر منطقی کودکانشان را برآورده می کنند و در حالی که باید اجازه داده کودک انتخاب های آگاهانه را ببیند.

6.مراقب حمایت،ستودن و تحسین بی مورد کودک باشید زیرا با این کار زمینه لوس شدن را در او ایجاد کرده اید. زمانی کودک خود را تحسین کنید که با رنج و تلاش کاری را انجام داده است.در شرایط سخت تنهایش نگذارید اما از حمایت افراطی بپرهیزید به کودک یاد دهید که خود مسئول حل مشکلات است.مهارت های مقابله ای را به او بیاموزید و به این ترتیب اعتماد به نفس او را تقویت کنید.

7.به او بگویید هنگام بازی با دیگرهمسالان باید به حقوق آنها احترام بگذارد و در صورت بروز رفتار اشتباه،باید نتیجه اشتباهش را بپذیرد.هرگز بی دلیل از فرزند خود دفاع نکنید تا مسئولیت رفتارش را بپذیرد.